Tiêu dùng xanh đang trở thành xu hướng tất yếu nhằm hướng tới phát triển bền vững, giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường và nâng cao chất lượng cuộc sống. Tuy nhiên, tại Hà Tĩnh, một địa phương đang trong quá trình chuyển đổi nhận thức và mô hình phát triển, tiêu dùng xanh vẫn còn ở giai đoạn khởi đầu, chưa thực sự rõ nét nhưng đã xuất hiện những tín hiệu đáng chú ý.

1. Thực trạng tiêu dùng xanh tại Hà Tĩnh

Thực tế hiện nay cho thấy, tiêu dùng xanh tại Hà Tĩnh mới chỉ xuất hiện ở một số mô hình nhỏ lẻ và chưa hình thành thành phong trào rộng rãi trong xã hội.

Tại các siêu thị, người tiêu dùng đã có thể tiếp cận với một số sản phẩm thực phẩm hữu cơ, an toàn. Tuy nhiên, giá thành cao vẫn là rào cản lớn khiến các sản phẩm này chưa phổ biến với đa số người dân. Bên cạnh đó, các siêu thị cũng triển khai việc khuyến khích sử dụng túi vải không dệt nhằm giảm thiểu túi nilon dùng một lần, nhưng mức độ hưởng ứng của người tiêu dùng còn hạn chế, thói quen cũ vẫn chiếm ưu thế.

Trong lĩnh vực dịch vụ, một số quán cà phê đã bắt đầu sử dụng ống hút giấy hoặc ống hút tre thay cho ống hút nhựa. Dù vậy, sự thay đổi này vẫn mang tính tự phát, chưa đồng đều và chưa đủ sức tạo thành xu hướng tiêu dùng rõ rệt.

Nhìn chung, các hoạt động tiêu dùng xanh tại Hà Tĩnh hiện nay còn rời rạc, thiếu tính kết nối và chưa có sức lan tỏa trong cộng đồng.

2. Vai trò chính sách: Khoảng trống và kỳ vọng

Trong những năm qua, tiêu dùng xanh tại Hà Tĩnh dù chưa phát triển rõ nét nhưng đã có những nền tảng bước đầu từ các chương trình, chính sách của tỉnh.

Đáng chú ý, Kế hoạch 484/KH-UBND về sản xuất và tiêu dùng bền vững giai đoạn 2021–2025 đã đặt ra định hướng thúc đẩy sử dụng sản phẩm thân thiện với môi trường, tiết kiệm tài nguyên và nâng cao nhận thức cộng đồng. Thành Đoàn Hà Tĩnh cũng đã tích cực tổ chức một số chương trình tuyên truyền về lối sống xanh như: Đổi rác lấy quà, tặng túi rác tự phân hủy; sáng tạo thùng rác tái chế từ lốp xe cũ; mô hình dàn cây tái chế được làm từ sắt cũ và chai nhựa…..

Tuy nhiên, trên thực tế, việc triển khai kế hoạch này vẫn chưa tạo ra những thay đổi rõ rệt trong hành vi tiêu dùng của người dân. Các hoạt động còn mang tính lồng ghép, phân tán, chưa hình thành được các mô hình tiêu dùng xanh tiêu biểu hay phong trào có sức lan tỏa rộng.

Ảnh: Thành Đoàn Hà Tĩnh thực hiện hoạt động như đổi rác lấy quà, tặng túi rác tự phân huỷ; tặng thùng rác ở Phường Thạch Hưng, Thành phố Hà Tĩnh

Trước đó, Quyết định 3578/QĐ-UBND về phát triển hệ thống bảo quản, chế biến và tiêu thụ sản phẩm chủ yếu của tỉnh đã góp phần thúc đẩy tiêu thụ hàng hóa địa phương. Kết quả dễ nhận thấy là sự phát triển của các sản phẩm OCOP và việc gia tăng sử dụng hàng hóa sản xuất trong tỉnh.

Tuy nhiên, cần nhìn nhận rằng, các chính sách này chủ yếu tập trung vào phát triển sản xuất và tiêu thụ hàng hóa địa phương, chưa trực tiếp định hình rõ nét khái niệm “tiêu dùng xanh” theo nghĩa rộng (bao gồm giảm phát thải, giảm nhựa, tiêu dùng bền vững…). Vì vậy, dù đã tạo ra một số chuyển biến tích cực, tiêu dùng xanh tại Hà Tĩnh vẫn đang dừng ở mức nền tảng ban đầu, thiếu những cơ chế thúc đẩy mạnh mẽ và đồng bộ.

3. Đánh giá chung

Có thể thấy, tiêu dùng xanh tại Hà Tĩnh hiện vẫn chưa có những chuyển biến rõ rệt. Các hoạt động hiện có chủ yếu mang tính tự phát, quy mô nhỏ và chưa đủ sức tạo thành xu hướng. Nhận thức của người dân tuy đã có bước đầu thay đổi, nhưng chưa đủ mạnh để thay đổi hành vi tiêu dùng một cách bền vững.

Dẫu vậy, việc đang hình thành một kế hoạch hành động cụ thể ở cấp tỉnh là tín hiệu tích cực. Nếu được triển khai đồng bộ và hiệu quả, đây sẽ là cú hích quan trọng giúp tiêu dùng xanh tại Hà Tĩnh chuyển từ giai đoạn “manh nha” sang phát triển thực chất.

Trong thời gian tới, để tiêu dùng xanh thực sự trở thành một phần trong đời sống, cần có sự vào cuộc mạnh mẽ hơn của chính quyền, doanh nghiệp và cộng đồng. Khi đó, Hà Tĩnh không chỉ cải thiện chất lượng môi trường mà còn từng bước hướng tới một mô hình phát triển bền vững và có trách nhiệm.