1. Lý do xây dựng mô hình

Hà Tĩnh có nhiều tiềm năng và lợi thế nổi bật trong phát triển nông nghiệp bền vững. Tổng diện tích đất nông nghiệp của tỉnh đạt khoảng 498.717,6 ha, chiếm 83,2% diện tích tự nhiên, với 138.613 ha đất sản xuất nông nghiệp. Trong đó, diện tích trồng lúa khoảng 68.603 ha, năng suất bình quân vụ xuân đạt 61,7 tạ/ha, sản lượng đạt hơn 365.000 tấn. Ngoài ra, Hà Tĩnh hiện có 8.764 ha tiềm năng sản xuất hữu cơ, trong đó 5.130 ha cho lúa, 3.222 ha cho cây ăn quả; hơn 1.296 ha được chứng nhận VietGAP hoặc hữu cơ. Định hướng phát triển chung về nông nghiệp của tỉnh trong thời gian tới là ứng dụng khoa học - công nghệ, phát triển vùng sản xuất tập trung và các chương trình OCOP,.... để tiến tới hình thành nền nông nghiệp hiện đại, hiệu quả và thân thiện với môi trường.

Gạo Thảo Cẩm - một loại gạo dinh dưỡng cao, so với các loại gạo khác, có hàm lượng protein cao hơn 6,8%; chất béo cao hơn 20%; giàu vi chất như sắt, kẽm, vitamin B1, omega 3, 6, 9 [Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam, 2021] nên gạo Thảo Cẩm có nhiều tiềm năng ứng dụng trong cải thiện sức khỏe cộng đồng như: chống thiếu máu, hỗ trợ tim mạch và nâng cao miễn dịch,....... Ngoài giá trị dinh dưỡng cao, các giống lúa Thảo Cẩm còn có ưu điểm nổi trội khác đó là khả năng chống chịu khá tốt với sâu bệnh, hạn hán và điều kiện đất nghèo dinh dưỡng đây là đặc điểm phù hợp với nhiều vùng sinh thái nông nghiệp của Hà Tĩnh.

Trong bối cảnh nhu cầu tiêu dùng thực phẩm sạch, thực phẩm có lợi cho sức khỏe ngày càng tăng cao, lúa thảo dược trồng theo hướng hữu cơ đã và đang trở thành một trong những hướng đi tiềm năng, mang lại giá trị kinh tế bền vững cho người nông dân. Không chỉ đơn thuần là cây lương thực, các giống lúa thảo dược còn được nghiên cứu, lai tạo để tích hợp đặc tính quý, vừa ngon, vừa tốt cho sức khỏe. Hiện nay, gạo Thảo Cẩm không chỉ được ưa chuộng ở thị trường nội địa mà còn có tiềm năng xuất khẩu, đặc biệt là tại các nước châu Á, thường xảy ra bệnh thiếu sắt trong máu (IDA - Iron deficiency anaemia), bệnh thiếu vitamin A gây chứng mù mắt ở trẻ em; các bệnh tim mạch, các cơn đau tim đột quỵ

Giai đoạn từ 2020 - 2025, chúng tôi đã trồng thử nghiệm và chọn lọc được 4 giống TC5, TC9, TC22, TC25 có tính ổn định và thích nghi tốt tại Hà Tĩnh. Bước đầu đã sản xuất đại trà trên quy mô 5ha và xây dựng được thương hiệu gạo “Thảo Cẩm”. Sản phẩm đã được nhiều khách hàng đón nhận và ký kết hợp đồng mua bán tiêu thụ. Thời gian tới chúng tôi sẽ tiếp tục đầu tư mô hình kinh doanh tích hợp từ sản xuất tới chế biến phù hợp với định hướng phát triển nông nghiệp địa phương, chương trình OCOP và các chính sách hỗ trợ kỹ thuật, cơ giới hóa và phát triển chuỗi liên kết.

Từ cơ sở trên, việc thực hiện dự án “Sản xuất và chế biến sản phẩm lúa gạo Thảo Cẩm theo hướng hữu cơ tại Hà Tĩnh” là hết sức cần thiết góp phần thúc đẩy phát triển nông nghiệp bền vững, tăng thu nhập và nâng cao vị thế gạo Hà Tĩnh trên thị trường.

Mô hình nhằm mục tiêu chuyển đổi sản xuất theo hướng hữu cơ - giảm thiểu sử dụng hóa chất, áp dụng quy trình canh tác bền vững và các tiêu chuẩn truy xuất nguồn gốc - sẽ trực tiếp giải quyết ba nhu cầu cấp thiết: (1) nâng cao thu nhập cho hộ nông dân thông qua giá bán cao hơn và tiết giảm chi phí trung - dài hạn; (2) bảo vệ môi trường đất và nguồn nước, góp phần thích ứng với biến đổi khí hậu; (3) xây dựng thương hiệu gạo đặc sản “Thảo Cẩm” và hệ thống chế biến, đóng gói đạt chuẩn nhằm tiếp cận thị trường trong nước và xuất khẩu, tăng sức cạnh tranh cho sản phẩm tỉnh nhà.

2. Tính mới, tính sáng tạo của sản phẩm

Các giống lúa Thảo Cẩm trong mô hình sản xuất (TC5, TC9, TC22, TC25) là sản phẩm được chúng tôi thử nghiệm, chọn lọc rất công phu trong vòng năm năm (2020-2025), đã khẳng được tính thích nghi với các điều kiện sinh thái nông nghiệp của Hà Tĩnh, năng suất, chất lượng tốt. Xây dựng được thương hiệu gạo “Thảo Cẩm” và bước đầu được thị trường tiêu thụ chập nhận.

Thời gian thực hiện  tiếp theo, chúng tôi sẽ tiếp tục chủ động nghiên cứu, chọn lọc các giống Thảo Cẩm mới để thay thế, bổ sung thêm vào nguồn giống chất lượng cho hoạt động sản xuất. Điều này chứng mình được tính khoa học, tính sáng tạo của chúng tôi trong phát triển nguồn giống chất lượng, ổn định với giá thành hợp lý và quy trình canh tác phù hợp, tránh thoái hóa giống theo thời gian, tạo ra sự khác biệt so với các mô hình sản xuất lúa nói chung tại Hà Tĩnh.

3. Ứng dụng giải pháp công nghệ

Các giống lúa Thảo Cẩm trong mô hình sản xuất (TC5, TC9, TC22, TC25) là sản phẩm được chúng tôi thử nghiệm, chọn lọc rất công phu trong vòng năm năm (2020-2025) tại Hà Tĩnh thông qua hai đề tài nghiên cứu khoa học cấp cơ sở gồm: Đề tài “Đánh giá một số giống lúa cẩm dinh dưỡng cao tại Hà Tĩnh” thực hiện năm 2020-2022 và Đề tài “Đánh giá khả năng thích ứng của một số giống lúa Thảo Cẩm tại Hà Tĩnh” thực hiện năm 2023-2025. Như vậy, các giống này là sản phẩm/tài sản trí tệ do chung tối nghiên cứu tạo ra. Chắc chắn rằng, trong thời gián tới nhiều giống Thảo Cẩm khác sẽ được chúng tôi nghiên cứu, chọn lọc để bổ sung/thay thế cho các giống thoái hóa trong mô hình sản xuất.

4. Sự khác biệt của sản phẩm so với sản phẩm hiện có trên thị trường

Hiện nay trên thị trường Việt Nam đã có một số thương hiệu gạo Thảo Cẩm như: Gạo Thảo Cẩm 9 Tuệ Hải, Gạo Thảo Cẩm – saovietquangbinh,.... các sản phẩm chưa công bố các hàm lượng/cam kết được giá trị dinh dưỡng trong các sản phẩm gạo Thảo Cẩm. Đây là điều mà các sản phầm của dự án sẽ hoàn thiện và cung cấp để tạo ra sự khác biệt.

Chúng tôi sẽ tiếp tục lựa chọn những giống có hàm lượng dinh dưỡng và các vi chất như sắt, kẽm, vitamin B1, omega 3, 6, 9 cao để sản xuất; phân tích và công bố trên các sản phẩm. Điều này sẽ luôn được cải tiến, nâng cao theo thời gian dự án do chúng tôi luôn chủ động được trong nghiên cứu, chọn giống.

Chuyên sâu hơn, chung tôi sẽ chọn, tạo giống, sản phẩm chuyên biệt/đặc biệt về một hay một nhóm dinh dưỡng tạo thực phẩm chức năng cho người thiếu máu; tiểu đường; huyết áp,....

Thị trường: Từ 2025-2030 tập trung thị trường trong nước; tiếp tục hoàn thiện sản phẩm để đạt các điều kiện/tiêu chuẩn xuất khẩu, phấn đấu sau năm 2030 tiến hành xuất khẩu ra thị trường ngoài nước.

5. Lý do khách hàng sẽ mua/sử dụng sản phẩm, dịch vụ

          Gạo và các sản phẩm chế biến từ gạo Thảo Cẩm là thực phẩm sạch, giàu dinh dưỡng nên rất tốt và an toàn cho sức khỏe; ngoài ra, nó rất giàu các vi chất cần cho một số người mắc bệnh thiếu máu do thiếu sắt, huyết áp, tiểu đường,.... Vì vậy, có thể nói các sản phẩm của dự án là sản phẩm “hai trong một” vừa cung cấp chất dinh dưỡng vừa hỗ trợ điều trị một số bệnh cho con người. Đây là một thế mạnh mà không phải thực phẩm nào cũng có được và cũng là lý do chính để khách hàng ưu tiên lựa chọn sử dụng hàng ngày.

          Quy trình trồng lúa để làm nguyên liệu chế biến gạo và các sản phẩm từ gạo Thảo Cẩm là quy trình hữu cơ, thân thiện với môi trường. Đây là một ưu thế/điều kiện cần để xuất khẩu nhằm hướng tới thị trường, khách hàng khó tính ngoài nước./.